“Tim mạch và tâm thần – Như hai người bạn không thể tách rời”

 I. Tại sao cần quan tâm đến tâm thần trong bệnh tim mạch?

“Thưa bác sĩ, tôi điều trị tim mạch mấy năm rồi mà cứ mệt, lo âu, hồi hộp, tim đập nhanh…”

Đây là câu hỏi quen thuộc của nhiều bệnh nhân. Và câu trả lời có thể là:
Tâm lý – cảm xúc ảnh hưởng trực tiếp đến tim mạch.

Ngược lại, trong quá trình điều trị bệnh tim mạch mạn tính như tăng huyết áp, mạch vành, suy tim… cũng khiến người bệnh dễ lo âu, trầm cảm.

II. Mối liên hệ hai chiều giữa tim và tâm thần

1. Căng thẳng – Lo âu – Trầm cảm làm trầm trọng triệu chứng đang có

• - Căng thẳng tâm lý làm cơ thể tiết adrenaline và cortisol → tăng nhịp tim, co mạch, tăng huyết áp.
• - Dễ hình thành cục máu đông, gây nhồi máu cơ tim.
• - Người trầm cảm thường bỏ thuốc, ăn uống kém, mất ngủ → bệnh tim nặng thêm.

Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA):

Người trầm cảm sau nhồi máu cơ tim có nguy cơ tử vong cao gấp 2 – 3 lần so với người không bị trầm cảm.

2. Bệnh tim làm tổn thương tinh thần

• - Bệnh mạn tính kéo dài khiến người bệnh cảm thấy mất kiểm soát, mệt mỏi, lo sợ biến chứng.
• - Chi phí điều trị đôi khi là gánh nặng cho những bệnh nhân khó khăn, dẫn đến những tiêu cực trong hành vi, tuân thủ điều trị, áp lực chung quanh cho gia đình thân nhân.
• - Một số người trở nên khép kín, buồn chán, mất hứng thú sống → trầm cảm ẩn.
• - Nhiều người bệnh không dám vận động, không dám giao tiếp, dẫn đến suy giảm chất lượng cuộc sống nghiêm trọng.

 III. Số liệu khoa học minh chứng

•  - JAMA Cardiology (2020): 1/3 bệnh nhân sau nhồi máu cơ tim có triệu chứng trầm cảm lâm sàng.
•  - Lancet Psychiatry (2017): Người mắc rối loạn lo âu tăng 40–60% nguy cơ mắc bệnh tim mạch trong 10 năm.
• - Hiệp hội Tim mạch châu Âu (ESC) khuyến cáo:

Tất cả bệnh nhân mạch vành nên được sàng lọc triệu chứng trầm cảm.

IV. Nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường về tâm lý

 Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo bạn cần gặp bác sĩ tâm lý:

• - Cảm thấy buồn, chán nản, mất hy vọng kéo dài nhiều tuần.
• - Khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều.
• - Mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ ngơi.
• - Mất hứng thú với mọi hoạt động thường ngày.
• - Ăn kém, sụt cân hoặc tăng cân không rõ lý do.
• - Cảm giác lo âu, hồi hộp, hoảng sợ vô cớ.
• - Có ý nghĩ “muốn biến mất”, “không muốn sống nữa”.

 V. Làm sao để bảo vệ?

1. Gặp bác sĩ sớm nếu có dấu hiệu trầm cảm, lo âu

• - Có thể cần hỗ trợ tâm lý hoặc dùng thuốc an toàn, không ảnh hưởng tim.

2. Tập thể dục nhẹ nhàng – đều đặn

• - Đi bộ, yoga, khí công, đạp xe – giúp tăng serotonin tự nhiên, cải thiện cả tim mạch và tinh thần.

 3. Kết nối xã hội

• - Nói chuyện với người thân, tham gia sinh hoạt cộng đồng giúp giảm căng thẳng.

4. Ngủ đủ giấc – ăn uống lành mạnh

• - Giấc ngủ giúp phục hồi não bộ và giảm huyết áp tự nhiên.

 5. Tập thở sâu, thiền, kiểm soát cảm xúc

• - Khoa học chứng minh thiền giúp giảm nhịp tim, giảm huyết áp và giảm cortisol.

VI. Thông điệp

• - Trái tim và cảm xúc liên quan mật thiết với nhau.
• - Muốn điều trị bệnh tim hiệu quả – không thể bỏ qua sức khỏe tâm thần.
• - Hãy chia sẻ, đừng giấu cảm xúc. Gặp bác sĩ sớm nếu thấy bất ổn trong tâm lý.

Nguồn tham khảo:

- The British Journal of Psychiatry , Volume 208 , Issue 3 , March 2016 , pp. 223 - 231

DOI: https://doi.org/10.1192/bjp.bp.114.156554

- Correction to: Molecular Psychiatry https://doi.org/10.1038/s41380-025-03003-2, published online 17 April 2025