Thứ tư, 16/09/2026, 07:43 GMT+7

Viêm tiểu phế quản cấp là một trong những bệnh lý đường hô hấp dưới thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi. Phần lớn trường hợp bệnh có thể tự cải thiện với chăm sóc hỗ trợ, tuy nhiên một số trẻ có thể diễn tiến nặng, gây khó thở, giảm khả năng bú và thiếu oxy. Vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo là điều rất quan trọng để ba mẹ đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời.
Viêm tiểu phế quản cấp là gì?
Viêm tiểu phế quản cấp là tình trạng viêm, phù nề và tăng tiết dịch nhầy tại các đường thở nhỏ trong phổi, gọi là tiểu phế quản. Khi các đường thở này bị thu hẹp, trẻ có thể xuất hiện ho, khò khè, thở nhanh hoặc khó thở.
Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, trong đó trẻ nhỏ vài tháng tuổi là nhóm cần được theo dõi sát hơn. Nguyên nhân chủ yếu là virus, đặc biệt là virus hợp bào hô hấp RSV. Ngoài RSV, một số virus đường hô hấp khác cũng có thể gây viêm tiểu phế quản.
Do phần lớn trường hợp viêm tiểu phế quản có nguyên nhân do virus nên kháng sinh không được sử dụng thường quy. Kháng sinh chỉ được bác sĩ cân nhắc khi trẻ có bằng chứng hoặc nghi ngờ rõ ràng nhiễm khuẩn kèm theo.
Trẻ bị viêm tiểu phế quản có biểu hiện như thế nào?
Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể giống một đợt cảm lạnh thông thường với các triệu chứng như sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi, ho và có thể sốt hoặc không sốt.
Sau vài ngày, một số trẻ bắt đầu xuất hiện thở nhanh, khò khè, bú ít, ăn uống kém, quấy khóc hoặc mệt hơn bình thường. Trường hợp nặng hơn có thể gặp khó thở do đường thở nhỏ bị phù nề và chứa nhiều dịch tiết. Các triệu chứng của viêm tiểu phế quản thường nặng hơn vào khoảng ngày thứ 3–5 của bệnh.
Với RSV, trẻ nhỏ đôi khi không biểu hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình. Trẻ có thể chỉ bú kém, giảm hoạt động, kích thích hoặc xuất hiện khó thở.
7 dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay
Ba mẹ cần theo dõi sát trẻ, đặc biệt là nhịp thở, màu sắc môi da, khả năng bú và mức độ tỉnh táo. Khi xuất hiện một trong những dấu hiệu sau, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá sớm:
1. Thở nhanh, thở gắng sức hoặc rút lõm lồng ngực
Nếu trẻ thở nhanh hơn bình thường, phải dùng nhiều sức để thở, bụng phập phồng hoặc vùng dưới xương sườn, hõm ức bị kéo lõm vào mỗi lần hít vào, đây có thể là biểu hiện trẻ đang gặp khó khăn trong việc hô hấp.
2. Cánh mũi phập phồng, môi hoặc đầu ngón tay tím
Cánh mũi phập phồng khi thở là một biểu hiện của tăng công hô hấp. Đặc biệt, nếu môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay chuyển màu tím hoặc tái bất thường, trẻ cần được đánh giá cấp cứu vì đây có thể là dấu hiệu thiếu oxy.
3. Bỏ bú hoặc bú dưới một nửa lượng bình thường
Trẻ bị khó thở thường gặp khó khăn khi vừa bú vừa thở. Nếu trẻ bú rất ít, bỏ bú hoặc lượng bú giảm rõ rệt, nguy cơ mất nước và suy kiệt sẽ tăng lên.
4. Nôn nhiều hoặc không uống được
Nôn liên tục, không giữ được sữa hoặc nước, tiểu ít, môi khô và giảm lượng nước tiểu có thể cho thấy trẻ đang có nguy cơ mất nước. Trong những trường hợp trẻ không thể duy trì đủ lượng dịch bằng đường uống, bác sĩ có thể phải hỗ trợ bù dịch qua đường khác.
5. Trẻ li bì, khó đánh thức hoặc kích thích bất thường
Một trẻ trở nên rất mệt, ngủ nhiều bất thường, khó đánh thức, phản ứng kém hoặc kích thích dữ dội cần được đưa đi khám ngay. Đây có thể là dấu hiệu tình trạng bệnh đang trở nên nghiêm trọng.
6. Ngừng thở hoặc thở ngắt quãng
Những khoảng ngừng thở, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, là dấu hiệu nguy hiểm. Nếu trẻ xuất hiện ngừng thở kéo dài hoặc tái diễn, tím tái hay không đáp ứng, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.
7. Sốt cao kéo dài hoặc co giật
Trẻ sốt cao kéo dài, sốt kèm co giật, lừ đừ hoặc tình trạng toàn thân xấu đi cần được bác sĩ thăm khám để loại trừ các bệnh lý hoặc biến chứng khác.
Chăm sóc trẻ viêm tiểu phế quản tại nhà như thế nào?
Với trường hợp nhẹ và được bác sĩ cho phép theo dõi tại nhà, chăm sóc chủ yếu mang tính hỗ trợ. Ba mẹ nên tiếp tục cho trẻ bú mẹ; nếu trẻ bú kém có thể chia thành nhiều cữ nhỏ và thường xuyên hơn để đảm bảo đủ nước.
Có thể nhỏ mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý và làm sạch dịch mũi nhẹ nhàng, đặc biệt trước khi trẻ bú và ngủ, nhằm giúp trẻ dễ thở hơn. Hút dịch mũi là một trong những biện pháp hỗ trợ có thể được sử dụng ở trẻ mắc bệnh RSV.
Cho trẻ nghỉ ngơi, mặc quần áo thoáng, tránh ủ quá kín. Khi cần dùng thuốc hạ sốt, nên sử dụng đúng loại và đúng liều theo cân nặng, theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế.
Ba mẹ không nên tự ý sử dụng kháng sinh, thuốc ho, thuốc long đờm, thuốc xông hay thuốc giãn phế quản cho trẻ. Các hướng dẫn chuyên môn không khuyến cáo sử dụng thường quy thuốc giãn phế quản như salbutamol hoặc corticosteroid trong viêm tiểu phế quản điển hình.
Ngoài ra, cần tuyệt đối tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, khói bếp hoặc các chất kích thích đường hô hấp.
Chủ động phòng ngừa viêm tiểu phế quản cho trẻ
Để giảm nguy cơ mắc và lây truyền các bệnh đường hô hấp, ba mẹ nên rửa tay sạch trước khi bế hoặc chăm sóc trẻ; hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người đang ho, sốt hoặc mắc bệnh đường hô hấp; thường xuyên vệ sinh những bề mặt và đồ dùng trẻ hay chạm vào.
Khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ theo khuyến cáo phù hợp và tuyệt đối không hút thuốc trong nhà hoặc gần trẻ.
Bên cạnh tiêm chủng đầy đủ theo lịch, hiện nay một số quốc gia đã triển khai các biện pháp dự phòng đặc hiệu đối với RSV cho nhóm trẻ phù hợp, bao gồm vaccine cho thai phụ và kháng thể đơn dòng tác dụng kéo dài cho trẻ sơ sinh. Việc sử dụng cần tuân theo khuyến cáo và tình hình triển khai thực tế tại từng quốc gia, cơ sở y tế.
Ba mẹ đừng chủ quan khi trẻ có dấu hiệu khó thở
Phần lớn trẻ mắc viêm tiểu phế quản sẽ cải thiện dần; triệu chứng thường nặng nhất trong vài ngày đầu và ho có thể kéo dài khoảng 2–3 tuần.
Điều quan trọng nhất đối với phụ huynh là theo dõi sát nhịp thở, khả năng bú hoặc ăn uống, màu sắc môi da và mức độ tỉnh táo của trẻ.
Nếu trẻ xuất hiện thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, nôn nhiều, li bì, ngừng thở hoặc sốt cao kèm dấu hiệu bất thường, ba mẹ không nên tiếp tục tự theo dõi tại nhà.
KHOA NHI – BỆNH VIỆN QUỐC TẾ TÂM TRÍ HỒNG NGỰ
Khi trẻ có biểu hiện ho, khò khè, thở nhanh, bú kém hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về hô hấp, ba mẹ hãy đưa trẻ đến Khoa Nhi – Bệnh viện Quốc tế Tâm Trí Hồng Ngự để được bác sĩ thăm khám, đánh giá mức độ bệnh và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Thăm khám sớm – Theo dõi đúng – Giúp trẻ được xử trí kịp thời khi bệnh có dấu hiệu chuyển nặng.