BỔ SUNG VI CHẤT CHO TRẺ – KHI NÀO THỰC SỰ CẦN THIẾT?

Hiện nay, điều kiện chăm sóc trẻ tốt hơn trước nên nhiều phụ huynh quan tâm đến việc bổ sung vitamin và khoáng chất như vitamin D, sắt, kẽm, canxi, DHA… Tuy nhiên, nguyên tắc quan trọng trong nhi khoa là:

► Chỉ bổ sung khi có chỉ định hoặc có nguy cơ thiếu hụt.
► Không tự ý bổ sung tràn lan vì có thể gây dư thừa và ảnh hưởng sức khỏe.
► Ưu tiên cung cấp vi chất qua chế độ ăn; chỉ dùng chế phẩm bổ sung khi khẩu phần không đáp ứng đủ nhu cầu.

Trong 6 tháng đầu đời, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu, nên nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ nếu có thể. Chỉ cân nhắc sữa công thức khi mẹ không đủ sữa hoặc có chống chỉ định. Tuy nhiên, cần lưu ý một số vi chất trong sữa mẹ có hàm lượng thấp, đặc biệt là vitamin D và sắt.

Dưới đây là các vi chất thường được phụ huynh quan tâm:

1. Vitamin D

Hiện nay, các khuyến cáo quốc tế không còn khuyến khích phơi nắng thường quy để bổ sung vitamin D mà ưu tiên bổ sung qua đường uống.

• • Trẻ dưới 1 tuổi: 400 IU/ngày
• • Trẻ lớn hơn: 400–600 IU/ngày

► Trẻ bú mẹ hoàn toàn hoặc bú mẹ phần lớn: cần bổ sung vitamin D hằng ngày.
► Trẻ uống >1 lít sữa công thức/ngày: thường đã đủ vitamin D (có thể tính tổng lượng cung cấp từ sữa để đảm bảo đạt 400 IU/ngày).

2. Canxi

Nguyên tắc: chỉ bổ sung khi khẩu phần ăn không đủ.

Nhiều phụ huynh tự ý bổ sung canxi khi trẻ chậm mọc răng hoặc chậm biết đi, tuy nhiên đây không phải lúc nào cũng do thiếu canxi.

Nhu cầu theo độ tuổi:

• • <12 tháng: 210–260 mg/ngày
  → Thường đã đủ từ sữa mẹ hoặc sữa công thức. Quan trọng là đảm bảo đủ vitamin D để hấp thu canxi.
• • 1–3 tuổi: 700 mg/ngày
  → 500–700 ml sữa/ngày kết hợp phô mai, sữa chua thường đáp ứng đủ.
• • 4–8 tuổi: 1.000 mg/ngày
  → 500 ml sữa/ngày là chưa đủ, cần bổ sung thêm thực phẩm giàu canxi (sữa chua, phô mai, đậu hũ, cá nhỏ ăn cả xương…).
• • 9–18 tuổi: 1.300 mg/ngày (giai đoạn tăng trưởng chiều cao mạnh)
  → Cần phối hợp sữa, thực phẩm giàu canxi và bổ sung theo đợt nếu khẩu phần không đáp ứng đủ.

3. Sắt

Thiếu sắt khá phổ biến ở trẻ em Việt Nam do:

• • Trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc mẹ thiếu sắt khi mang thai
• • Chế độ ăn thiếu thực phẩm giàu sắt
• • Ăn dặm muộn hoặc ăn dặm không đúng cách
• • Uống quá nhiều sữa, biếng ăn
• • Mất máu kéo dài (giun sán, xuất huyết tiêu hóa…)

Khuyến cáo của Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ:

• • Trẻ sinh non: 1–2 mg/kg/ngày từ tháng đầu đến 12 tháng tuổi
• • Trẻ đủ tháng bú mẹ hoàn toàn hoặc chủ yếu: 1 mg/kg/ngày từ tháng thứ 4 (liều dự phòng sinh lý)
• • Trẻ uống sữa công thức hoàn toàn thường đã được bổ sung sắt trong sữa (có thể kiểm tra tổng lượng cung cấp 5–11 mg/ngày).

Từ 6 tháng tuổi, trẻ cần bắt đầu ăn dặm và bổ sung dần thực phẩm giàu sắt như thịt đỏ, gan, trứng, đậu đỗ… Nếu ăn dặm sai hoặc quá phụ thuộc vào sữa, nguy cơ thiếu sắt rất cao.

♦ Trẻ mắc thalassemia (tan máu bẩm sinh) cần thận trọng khi bổ sung sắt vì có nguy cơ quá tải sắt, trừ khi có bằng chứng thiếu sắt.

4. Vitamin A

Vitamin A có nhiều trong sữa, trứng, phô mai và rau củ màu vàng – cam (cà rốt, bí đỏ, ớt chuông…).

Tại Việt Nam, trẻ từ 6–36 tháng tuổi được bổ sung vitamin A liều cao định kỳ 2 đợt/năm theo chương trình y tế dự phòng. Nếu trẻ ăn uống đa dạng, phụ huynh không cần quá lo lắng về việc thiếu vitamin A.

Tóm lại

• • Phần lớn vi chất được cung cấp đầy đủ qua chế độ ăn cân đối và đa dạng.
• • Chỉ bổ sung khi có nguy cơ thiếu hụt hoặc theo chỉ định của bác sĩ.
• • Riêng vitamin D và sắt có khuyến cáo bổ sung dự phòng ở một số nhóm trẻ.
• • Nên cho trẻ khám định kỳ theo mốc tuổi để được đánh giá tăng trưởng và phát hiện sớm thiếu vi chất, đặc biệt ở trẻ sinh non hoặc có yếu tố nguy cơ.