Cảnh báo nội tiết: Kháng insulin đang ngày càng gặp ở người trẻ

Kháng insulin thường được nhắc đến trong mối liên quan với thừa cân, béo phì, tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2. Trước đây, nhiều người cho rằng các vấn đề chuyển hóa chỉ xuất hiện ở tuổi trung niên hoặc người lớn tuổi. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của lối sống hiện đại, tình trạng thừa cân, béo phì, ít vận động và chế độ ăn nhiều năng lượng đang khiến các rối loạn chuyển hóa xuất hiện ở độ tuổi ngày càng trẻ hơn.

Điều đáng lưu ý là kháng insulin thường diễn tiến âm thầm và có thể không gây ra triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài. Nhiều người chỉ phát hiện khi đi khám sức khỏe hoặc khi xét nghiệm cho thấy đường huyết, HbA1c hoặc các chỉ số chuyển hóa đã bất thường.

Kháng insulin là gì?

Insulin là một hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò quan trọng trong việc giúp glucose từ máu đi vào tế bào để được sử dụng làm năng lượng.

Kháng insulin xảy ra khi các tế bào trong cơ thể, đặc biệt là tế bào cơ, mô mỡ và gan, đáp ứng kém hơn với insulin. Để bù trừ, tuyến tụy có thể phải tăng tiết insulin nhằm duy trì đường huyết trong giới hạn bình thường.

Trong giai đoạn đầu, đường huyết có thể vẫn chưa tăng rõ rệt nhưng nồng độ insulin trong máu có thể tăng. Nếu tình trạng kháng insulin kéo dài, khả năng bù trừ của tuyến tụy có thể suy giảm, từ đó dẫn đến rối loạn đường huyết, tiền đái tháo đường và cuối cùng là đái tháo đường type 2 ở một số người.

Vì sao người trẻ có nguy cơ kháng insulin?

Kháng insulin là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp. Một trong những yếu tố quan trọng là tăng cân và tích tụ mỡ nội tạng, đặc biệt ở vùng bụng.

Bên cạnh đó, lối sống ít vận động, thường xuyên sử dụng đồ uống có đường, thực phẩm giàu năng lượng, thức ăn chế biến sẵn và khẩu phần ăn không cân đối có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa.

Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không thể chỉ dựa vào một yếu tố riêng lẻ để kết luận một người bị kháng insulin.

Những dấu hiệu nào cần lưu ý?

Kháng insulin không có một nhóm triệu chứng đặc hiệu. Tuy nhiên, một số biểu hiện hoặc tình trạng sức khỏe có thể là dấu hiệu gợi ý nguy cơ rối loạn chuyển hóa và cần được đánh giá:

1. Tăng cân, đặc biệt là béo bụng

Mỡ nội tạng và béo bụng có liên quan đến nguy cơ kháng insulin và nhiều rối loạn chuyển hóa khác. Tuy nhiên, không phải người có vòng eo lớn nào cũng chắc chắn bị kháng insulin.

2. Gai đen

Gai đen là tình trạng da dày và sẫm màu, thường gặp ở vùng cổ, nách hoặc bẹn. Gai đen có thể liên quan đến tình trạng tăng insulin máu và kháng insulin, đặc biệt ở người thừa cân, nhưng cũng có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác.

Vì vậy, nếu nhận thấy vùng da sẫm màu, dày lên bất thường, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá thay vì tự cho rằng đó chỉ là do vệ sinh da kém.

3. Mệt mỏi hoặc buồn ngủ sau ăn

Mệt mỏi có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như thiếu ngủ, căng thẳng, thiếu máu, bệnh lý tuyến giáp hoặc các vấn đề sức khỏe khác. Đây không phải là dấu hiệu đặc hiệu của kháng insulin, nhưng nếu kéo dài và đi kèm các yếu tố nguy cơ chuyển hóa, người bệnh nên đi khám.

4. Đói nhanh hoặc thèm đồ ngọt

Cảm giác đói và thèm ăn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Việc thường xuyên thèm đồ ngọt không đủ để chẩn đoán kháng insulin. Tuy nhiên, nếu đi kèm tăng cân, ít vận động hoặc tiền sử gia đình mắc đái tháo đường, người bệnh nên được đánh giá nguy cơ.

5. Tiểu nhiều, khát nhiều

Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng đường huyết tăng cao, đặc biệt khi đi kèm sụt cân không chủ ý, mệt mỏi hoặc nhìn mờ. Khi xuất hiện các triệu chứng này, người bệnh nên đi khám và xét nghiệm đường huyết sớm.

Làm thế nào để đánh giá nguy cơ?

Bác sĩ có thể đánh giá dựa trên tiền sử, cân nặng, vòng eo, huyết áp, tiền sử gia đình và các xét nghiệm phù hợp như đường huyết lúc đói, HbA1c và một số xét nghiệm khác khi cần thiết.

Không nên tự chẩn đoán kháng insulin chỉ dựa trên một triệu chứng hoặc một chỉ số xét nghiệm đơn lẻ.

Chủ động thay đổi lối sống

Nhiều yếu tố liên quan đến kháng insulin có thể được cải thiện thông qua thay đổi lối sống:

Ưu tiên chế độ ăn cân đối, tăng rau xanh, chất xơ và hạn chế đồ uống có đường, thực phẩm siêu chế biến.

Duy trì hoạt động thể lực thường xuyên. Người trưởng thành thường được khuyến nghị ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, tùy tình trạng sức khỏe.

Duy trì cân nặng phù hợp và giảm mỡ thừa nếu đang thừa cân, béo phì.

Ngủ đủ và xây dựng thói quen sinh hoạt điều độ.

Khám sức khỏe và kiểm tra đường huyết khi có yếu tố nguy cơ.

Đừng chờ đến khi đường huyết tăng cao mới quan tâm sức khỏe nội tiết

Kháng insulin có thể diễn tiến âm thầm trong nhiều năm. Việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ giúp người bệnh có cơ hội điều chỉnh lối sống và kiểm soát sức khỏe chuyển hóa tốt hơn.

Nếu bạn có thừa cân, béo bụng, gai đen, tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc các dấu hiệu bất thường về đường huyết, hãy chủ động thăm khám để được bác sĩ đánh giá phù hợp.

► Khoa Nội tiết – Bệnh viện Quốc tế Tâm Trí Hồng Ngự sẵn sàng đồng hành cùng người bệnh trong việc kiểm tra, đánh giá và theo dõi các vấn đề liên quan đến đường huyết, chuyển hóa và sức khỏe nội tiết.

Chủ động kiểm tra hôm nay – bảo vệ sức khỏe chuyển hóa lâu dài