Những năm đầu đời là thời điểm "vàng" cho sự phát triển mạnh mẽ của não bộ và hệ thần kinh của trẻ. Việc cung cấp đủ chất dinh dưỡng trong giai đoạn này là điều cần thiết để tạo nền móng cho sự phát triển toàn diện. Một trong những dưỡng chất được quan tâm đặc biệt là DHA - một loại axit béo Omega-3, có vai trò quan trọng trong sự phát triển của não bộ và mắt. Nhưng có nên cho trẻ uống DHA thường xuyên không và Mẹ nên bổ sung DHA cho bé vào thời điểm nào? Bài viết dưới đây sẽ đưa ra một số thông tin để giúp mẹ hiểu rõ hơn về vấn đề này nhé!
1. DHA là gì?
DHA có tên đầy đủ là Docosahexaenoic Acid, một axit béo thuộc nhóm Omega-3. Đây là một acid béo thiết yếu cho sự phát triển trí não, thị giác, tăng khả năng miễn dịch của trẻ nhưng không tự tổng hợp được. Chúng còn được gọi là axit béo không bão hòa (PUFA) và những PUFA phải được lấy từ các loại thực phẩm hoặc chất bổ sung.
PUFA có 2 loại là Omega-6 và Omega-3. Axit béo Omega-3 còn được gọi là axit béo không bão hòa đa chuỗi dài (LC PUFA). Trong đó, một trong những axit béo Omega-3 quan trọng nhất là DHA, nó được hình thành từ Acid Alpha – linolenic.
Thành phần cấu trúc của tất cả các mô là tất cả các loại axit béo thiết yếu. Các axit béo này đóng vai trò là tiền chất của Eicosanoids giúp điều chỉnh nhiều chức năng của tế bào và cơ quan, nên đây là thành phần không thể thiếu để thực hiện quá trình tổng hợp màng tế bào.
Ở giai đoạn đầu đời, khả năng trao đổi chất của trẻ còn hạn chế để chuyển Acid Alpha-linolenic thành DHA. Do đó, cần bổ sung DHA cho trẻ em từ các nguồn thực phẩm để trẻ có thể duy trì được sức khỏe tối ưu.
2. Mối quan hệ giữa DHA và sự phát triển ở trẻ?
Có nhiều thông tin chia sẻ về lợi ích của việc bổ sung DHA đối với sự phát triển của trẻ nhỏ. Dưới đây là một số mối liên quan giữa DHA và sự phát triển ở trẻ như:
2.1 Giúp phát triển não bộ:
DHA là một chất cần thiết cho sự phát triển của não bộ vì DHA chiếm tỉ lệ rất cao trong chất xám của trẻ giúp trẻ thông minh và tạo ra độ nhạy của các nơron thần kinh, giúp việc dẫn truyền thông tin nhanh chóng và chính xác.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trẻ em nếu được cung cấp lượng DHA tốt trong suốt thời kỳ phát triển não bộ sẽ có chỉ số thông minh cao hơn. Trẻ độ tuổi từ 8 - 9 tuổi sẽ có chỉ số IQ cao hơn 8,3 điểm nếu được bổ sung đầy đủ DHA. Ngoài ra, khi được cung cấp đủ DHA, tỷ lệ mắc bệnh chậm phát triển thần kinh ở trẻ cũng thấp hơn
2.2 Giúp phát triển mắt:
DHA cần thiết cho sự phát triển hoàn thiện chức năng nhìn của mắt vì DHA là thành phần cấu tạo đến 50 - 60% võng mạc. DHA đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của mắt, giúp trẻ có một đôi mắt khỏe mạnh.
2.3 Giúp phát triển thể chất:
Ngoài tác động đến não bộ và mắt, DHA còn có vai trò trong quá trình phát triển cơ bắp, xương và hệ tiêu hóa của trẻ. Mặc dù vậy, việc bổ sung DHA cho trẻ cần đúng cách, đúng liều và đúng thời điểm để mang lại hiệu quả tốt nhất.
2.4 Mối liên hệ giữa DHA và trẻ sơ sinh:
DHA có sự liên hệ chặt chẽ tới sự phát triển vòng đầu, cân nặng và chiều dài của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Ở trong tử cung, thai nhi đòi hỏi lượng DHA được tăng lên tương ứng với lượng DHA của não tăng lên trong thời kỳ mang thai và trong các tháng sau khi sinh. Điều này được chứng minh ngay khi sinh, trọng lượng não của em bé bằng khoảng 70% trọng lượng não của người trưởng thành.
Cung cấp đầy đủ DHA cho mẹ trong quá trình mang thai có thể giúp làm giảm tỷ lệ trẻ sinh non và tỷ lệ suy nhược sau khi sinh.
3. Khi nào nên bổ sung DHA cho trẻ?
Tổ chức Y tế thế giới WHO khuyến nghị, phụ nữ đang trong thời kỳ mang thai và cho con bú cần đảm bảo nạp tối thiểu 200mg DHA mỗi ngày. Lượng DHA được nạp vào người mẹ sẽ được cung cấp cho thai nhi qua rau rốn hoặc cho trẻ sơ sinh qua nguồn sữa mẹ.
3.1 Trẻ sơ sinh đến 6 tháng tuổi:
Trẻ sinh non và trẻ sơ sinh giai đoạn 0-6 tháng tuổi đòi hỏi phải cung cấp đủ lượng DHA để đáp ứng tốc độ phát triển nhanh chóng của não bộ.
Giai đoạn này, sữa mẹ là nguồn cung cấp DHA tốt nhất cho trẻ. Tuy nhiên nguồn DHA trong sữa mẹ có thể không đáp ứng đủ nhu cầu của trẻ nếu chế độ ăn của mẹ không đầy đủ các nguồn thực phẩm giàu DHA.
Nếu nguồn sữa mẹ không đáp ứng đủ DHA cho bé, mẹ hãy bổ sung thêm DHA cho bé qua sữa công thức chứa DHA hoặc bổ sung qua các sản phẩm phẩm bổ sung DHA phù hợp với trẻ.
3.2 Trẻ từ 6 tháng tuổi - 1 tuổi:
Đây là lúc cơ thể của trẻ cần bổ sung đủ DHA để tạo ra một lượng lớn Hormone cho sự phát triển của não bộ. Bổ sung DHA lúc này là rất cần thiết để giúp não bộ của trẻ được phát triển toàn diện, chức năng mắt và khả năng vận động của trẻ cũng tốt hơn. Các mẹ nên bổ sung DHA cho trẻ qua các thực phẩm giàu DHA bao gồm cá hồi, ngũ cốc, sữa, các loại rau...
3.3 Trẻ từ 1 tuổi đến 6 tuổi:
Ở giai đoạn này, bé đã bắt đầu tiếp thu thông tin, kiến thức từ môi trường xung quanh vì vậy cần bổ sung DHA cho trẻ, giúp trẻ nâng cao khả năng xử lý thông tin của não bộ, tăng cường trí nhớ và phát triển tốt thị giác. Theo lời khuyên của các chuyên gia, mẹ nên bổ sung cho trẻ khoảng 75 mg DHA/ngày.
3.4 Trẻ từ 6 tuổi trở lên:
Lúc này, trẻ đã bắt đầu bước vào giai đoạn học tập, não bộ cần hoạt động nhiều. Sự phát triển tốt của não bộ và học tập giai đoạn này sẽ là cơ sở tốt để phát triển trí thông minh của trẻ sau này. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyên cha mẹ cần bổ sung DHA cho trẻ em đủ trong thời điểm này.
4. Các nguồn DHA bổ sung cho trẻ.
• Sữa mẹ
Sữa mẹ rất giàu DHA, lượng DHA trong sữa mẹ phụ thuộc rất lớn vào lượng DHA cơ thể người mẹ nạp vào mỗi ngày. Theo WHO khuyến cáo mẹ nên cung cấp cho trẻ khoảng 200mg DHA mỗi ngày để trẻ phát triển toàn diện nhất.
Nếu ở giai đoạn này người mẹ ít hoặc không có sữa để cung cấp đủ DHA cho bé thì có thể tham khảo các sản phẩm sữa công thức ngoài thị trường để bổ sung đủ lượng DHA cần thiết cho sự phát triển của bé.
• Sữa công thức
Các loại sữa công thức cho trẻ nhỏ được nghiên cứu bổ sung lượng cần thiết của nhiều chất dinh dưỡng, trong đó có DHA. Đây cũng là cách bổ sung DHA được nhiều cha mẹ lựa chọn.
• Các loại hạt
Acid Alpha Linolenic chứa hàm lượng rất lớn trong các loại hạt hồ đào, hạnh nhân, hạt mè, hạt lạc,... Khi trẻ ăn các loại hạt này, cơ thể có thể chuyển hóa thành DHA và sử dụng cho sự phát triển toàn diện của trẻ.
• Các loại cá
Trong cá có chứa rất nhiều omega 3, trong đó hàm lượng DHA rất cao, đặc biệt là các loại cá như: cá thu, cá sòng, cá kiếm, cá hố, cá hồi, cá ngừ,... Mỡ mắt cá là nơi chứa hàm lượng DHA cao nhất, sau đó đến dầu cá. Trung bình nếu ăn 100g cá thì cơ thể trẻ sẽ nhận được lượng DHA lên tới 1000mg.
• Thực phẩm bổ sung
Ngoài bổ sung DHA từ thực phẩm tự nhiên như các loại hạt và sữa, cha mẹ có thể cho trẻ uống DHA từ các chế phẩm dinh dưỡng. Song cần đảm bảo cung cấp cân đối DHA cho trẻ mỗi ngày, và cần sử dụng đúng theo chỉ dẫn của bác sĩ và trên nhãn mác.
5. Trẻ cần bổ sung DHA với liều lượng bao nhiêu và bao lâu thì ngưng?
Theo khuyến nghị của tổ chức Y tế thế giới WHO, phụ nữ mang thai và cho con bú cần nạp tối thiểu 200mg DHA mỗi ngày. Lượng DHA này sẽ được cung cấp cho thai nhi qua rau rốn hoặc cho trẻ sơ sinh qua nguồn sữa mẹ.
Với trẻ sơ sinh dưới 12 tháng tuổi, nguồn bổ sung DHA từ sữa mẹ đã có thể đáp ứng được. Hàm lượng cần bổ sung tối thiểu là 17mg DHA trên 100 kcal.
Trẻ từ 1 - 8 tuổi, trẻ có thể hấp thu DHA từ nguồn thực phẩm ăn uống hàng ngày, song chế độ dinh dưỡng không đầy đủ sẽ không thể đáp ứng đủ. Trẻ cần sử dụng từ 70 - 100 mg DHA mỗi ngày để đảm bảo sự phát triển toàn diện trí tuệ và cơ thể, có thể cân nhắc bổ sung DHA từ thực phẩm chức năng
Ngoài ra, nếu chế độ ăn hàng ngày của bé đã đảm bảo bổ sung đủ lượng DHA từ các nguồn thực phẩm thì việc bổ sung DHA từ thực phẩm chức năng là không cần thiết. Tuy vậy, việc ngưng sử dụng DHA cần được xem xét dựa trên những yếu tố như tuổi của bé, tình trạng sức khỏe cũng như nhu cầu dinh dưỡng của bé. Trong trường hợp này, mẹ có thể tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được đánh giá và tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp.