PHẾ CẦU NGUY HIỂM NHƯ THẾ NÀO? GIẢI PHÁP PHÒNG BỆNH HIỆU QUẢ BẰNG VẮC XIN

I. Phế cầu khuẩn là gì

Phế cầu khuẩn là vi khuẩn Gram dương có tên Streptococcus pneumoniae, tên gọi thông thường là phế cầu. Ở những đối tượng nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi, đặc biệt là người có hệ miễn dịch suy giảm phế cầu khuẩn sẽ dễ dàng gây bệnh

Chúng lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp như nước bọt, chất nhầy từ người bệnh hoặc người lành mang mầm bệnh.

II. Phế cầu gây những bệnh gì?

Dù không gây triệu chứng ở người khỏe mạnh tuy nhiên khi hệ miễn dịch suy yếu chúng có thể xâm nhập và gây ra nhiều bệnh lý nhiễm khuẩn khác nhau, phổ biến là bệnh viêm tai giữa, viêm xoang, những bệnh nhiễm trùng nặng và nguy hiểm đến tính mạng như nhiễm khuẩn ở phổi gây viêm phổi, nhiễm trùng máu, viêm màng não…

• • Viêm tai giữa: bệnh nhiễm trùng ở tai, có thể gây giảm thính lực và thủng màng nhĩ nếu tái phát nhiều lần.
• • Viêm xoang: Phế cầu cũng có thể gây viêm xoang cấp tính.
• • Viêm màng não: Phế cầu tấn công màng não, gây sốt cao, đau đầu dữ dội,  cổ cứng, nôn mửa và có thể dẫn đến co giật, hôn mê. Bệnh có thể để lại di chứng nặng nề cho người mắc thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị đúng phác đồ.
• • Nhiễm khuẩn huyết: Phế cầu đi vào máu, gây nhiễm trùng toàn thân với các triệu chứng như sốt cao liên tục, ớn lạnh, lơ mơ, tụt huyết áp. Nếu không điều trị kịp thời, có thể gây sốc nhiễm khuẩn và tử vong nhanh chóng.
• • Viêm phổi: Phế cầu là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi cộng đồng, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người già.

III. Gánh nặng bệnh tật do phế cầu

Mỗi năm phế cầu khuẩn gây ra khoảng 14,5 triệu ca bệnh nặng và dẫn đến khoảng 826,000 trường hợp tử vong trên toàn cầu

• • Theo Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC), tuổi tác cao là một yếu tố nguy cơ lớn trước bệnh do phế cầu khuẩn. Người từ 50 tuổi trở lên có nguy cơ nhập viện do viêm phổi phế cầu cao hơn 6 lần so với người trẻ khỏe mạnh.
• • Bên cạnh đó, người trưởng thành ở mọi lứa tuổi nếu mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen, tiểu đường, hoặc bệnh tim mạch cũng có nguy cơ gặp biến chứng do nhiễm phế cầu từ nhẹ đến nghiêm trọng, cao hơn gấp 3–8 lần so với người khỏe mạnh cùng độ tuổi.
• • Ở Việt Nam, dân số đang già đi nhanh chóng và các bệnh lý mạn tính có xu hướng xuất hiện ở độ tuổi trẻ hơn, khiến số lượng người có nguy cơ cao trước phế cầu khuẩn ngày càng gia tăng.
• • Đáng lưu ý, các type huyết thanh phế cầu khuẩn gây nhiễm trùng xâm lấn và tử vong vẫn luôn lưu hành trong cộng đồng. Đồng thời, tình trạng kháng kháng sinh của phế cầu khuẩn ngày càng phổ biến, khiến việc điều trị kém hiệu quả hơn, kéo dài thời gian hồi phục và tăng chi phí chăm sóc.
  
  IV. Giải pháp phòng ngừa

1. 1. Tiêm vắc xin phòng phế cầu

- Là giải pháp phòng bệnh chủ động, an toàn và hiệu quả nhất. Vắc xin giúp cơ thể tạo ra kháng thể đặc hiệu để chống lại vi khuẩn phế cầu , nhờ đó giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh, mức độ nghiêm trọng của bệnh, và phòng tránh được những di chứng đáng tiếc.

- Vắc xin phế cầu được khuyến cáo nên tiêm cho bất kỳ ai, nhất là các nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh, bao gồm:

• • Trẻ em dưới 5 tuổi: Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi là đối tượng dễ mắc phế cầu khuẩn và cũng là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nếu không được điều trị kịp thời.
• • Người có hệ miễn dịch suy yếu như: ung thư, đái tháo đường, các bệnh về tim mạch, gan, phổi, thận... Đây đều là nhóm đối tượng có nguy cơ gặp biến chứng nặng và tỷ lệ tử vong cao hơn do phế cầu khuẩn, vì vậy tiêm vaccine phế cầu là rất cần thiết và quan trọng.
• • Người già (trên 65 tuổi) đặc biệt với những ai chưa từng được tiêm vaccine phế cầu cộng hợp trước đây, cũng được đưa vào nhóm đối tượng có sức đề kháng yếu, khả năng tự bảo vệ dễ bị tổn thương và diễn biến nặng.
• • Những người thường xuyên tiếp xúc với người dễ bị mắc bệnh như: nhân viên y tế, thành viên gia đình chăm sóc người cao tuổi,… cũng cần tiêm.

2. 2. Tránh yếu tố tiếp xúc

• • Trước và sau khi ăn hoặc sau khi tiếp xúc với các bề mặt nơi công cộng cần rửa tay sạch bằng xà phòng
• • Che chắn vùng mũi – miệng khi ho và hắt hơi
• • Không hút thuốc lá và tránh xa khói thuốc
• • Đeo khẩu trang khi ra ngoài, nơi đông người

Hầu hết các trường hợp bệnh lý do phế cầu khuẩn gây ra nếu được phát hiện và điều trị kịp thời thì có thể điều trị khỏi bằng kháng sinh phù hợp. Tuy nhiên, ngay cả khi được điều trị bằng liệu pháp kháng sinh phù hợp thì tỷ lệ tử vong vẫn cao ở những bệnh nhân có yếu tố nguy cơ như lớn tuổi, bệnh nhân bị đái tháo đường, tim mạch hay bệnh phổi mạn tính.

Hơn nữa, việc điều trị viêm phổi do phế cầu rất tốn kém, có thể lên đến 710 triệu đồng cho một ca nặng (số liệu thống kê Hoa Kỳ năm 2020). Trong khi đó, các biện pháp phòng ngừa lại đơn giản và chi phí thấp hơn nhiều. Chính vì vậy việc phòng bệnh chủ động sẽ có hiệu quả cao hơn so với việc chờ đến khi nhiễm bệnh mới điều trị.