TIN TỨC

Quai bị ở trẻ em: Dấu hiệu nhận biết, biến chứng nguy hiểm và cách phòng ngừa hiệu quả

Thứ hai, 17/08/2026, 12:19 GMT+7

Quai bị ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm thường gặp, đặc biệt ở trẻ chưa được tiêm phòng đầy đủ. Nhiều phụ huynh cho rằng đây chỉ là bệnh gây sưng má và sẽ tự khỏi sau vài ngày. Tuy nhiên, thực tế bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và chăm sóc đúng cách.

Hiểu rõ dấu hiệu quai bị, cách theo dõi và phòng bệnh sẽ giúp cha mẹ bảo vệ con hiệu quả, đồng thời hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Quai bị ở trẻ em là bệnh gì?

Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây ra. Virus chủ yếu lây qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc các tiếp xúc khác với nước bọt của người bị nhiễm bệnh.

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus có thời gian ủ bệnh trung bình từ 16–18 ngày (dao động từ 12–25 ngày). Người bệnh có khả năng lây mạnh nhất từ khoảng 2 ngày trước khi xuất hiện sưng tuyến mang tai đến 5 ngày sau khi bắt đầu sưng. Vì vậy, việc phát hiện sớm và cách ly đúng thời điểm có vai trò rất quan trọng trong phòng chống lây nhiễm.

Bệnh quai bị có thể xảy ra quanh năm ở nước ta, tuy nhiên bệnh bùng phát mạnh và thường xuyên hơn vào các tháng thu-đông, vùng có khí hậu mát mẻ và khô hanh thường là khu vực lý tưởng cho bệnh lan truyền mạnh hơn.

Quai bị thường dễ lây lan ở những nơi tập trung đông người, nhóm trẻ mẫu giáo, trẻ học ở các trường trung học phổ thông hoặc thanh niên, người lớn cũng là đối tượng của bệnh. Tỷ lệ bệnh ở nam sẽ cao hơn ở nữ.

Mặc dù trẻ đã tiêm vắc xin vẫn có thể mắc bệnh, nhưng nguy cơ mắc quai bị ở trẻ em cũng như các biến chứng quai bị sẽ thấp hơn rất nhiều so với trẻ chưa được tiêm phòng.

Dấu hiệu quai bị ở trẻ em cha mẹ không nên bỏ qua

Ở giai đoạn đầu, dấu hiệu quai bị khá giống cảm cúm nên dễ bị nhầm lẫn. Trẻ có thể xuất hiện:

• Sốt nhẹ kéo dài 3–4 ngày.

• Đau đầu.

• Mệt mỏi.

• Đau nhức cơ.

• Chán ăn.

Sau vài ngày, triệu chứng điển hình nhất của bệnh bắt đầu xuất hiện là viêm tuyến mang tai.

Sưng tuyến mang tai – dấu hiệu đặc trưng của bệnh quai bị

Đây là dấu hiệu quai bị điển hình nhất. Trẻ thường có biểu hiện:

• Sưng một hoặc hai bên vùng trước tai và góc hàm.

• Đau, căng tức khi nhai hoặc nuốt.

• Góc hàm dưới bị đầy lên, khó nhìn thấy đường viền xương hàm.

• Một bên có thể sưng trước rồi lan sang bên còn lại.

Khoảng 25% trường hợp chỉ sưng một bên tuyến mang tai. Một số trẻ còn có thể sưng tuyến nước bọt dưới hàm hoặc dưới lưỡi nhưng ít gặp hơn.

Thông thường, tình trạng sưng kéo dài khoảng 5 ngày. Phần lớn trẻ hồi phục sau khoảng 10 ngày và khỏi hoàn toàn trong vòng 2 tuần.

Đáng lưu ý, không phải mọi trường hợp nhiễm virus đều có biểu hiện sưng tuyến mang tai. Một số trẻ chỉ có triệu chứng hô hấp nhẹ hoặc thậm chí không có triệu chứng nhưng vẫn có khả năng lây bệnh cho người khác.

Biến chứng quai bị nguy hiểm như thế nào?

Đa số trẻ mắc bệnh sẽ hồi phục hoàn toàn nếu được chăm sóc đúng. Tuy nhiên, biến chứng quai bị vẫn có thể xảy ra, đặc biệt ở trẻ lớn, thanh thiếu niên hoặc người chưa được tiêm phòng.

Viêm tinh hoàn

Đây là biến chứng thường gặp nhất ở nam sau tuổi dậy thì.

• Khoảng 30% nam giới chưa tiêm vắc xin mắc quai bị có thể bị viêm tinh hoàn.

• Khoảng 6% trường hợp đã tiêm vắc xin vẫn có thể gặp biến chứng này.

Phần lớn chỉ ảnh hưởng một bên tinh hoàn. Mặc dù chưa được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp gây vô sinh, viêm tinh hoàn có thể dẫn đến teo tinh hoàn và làm giảm khả năng sinh sản.

Các biến chứng thường gặp khác

Ngoài viêm tinh hoàn, virus quai bị còn có thể gây:

• Viêm buồng trứng.

• Viêm tuyến vú ở nữ.

• Viêm tụy cấp.

• Viêm màng não.

• Giảm hoặc mất thính lực.

Các biến chứng nặng nhưng hiếm gặp

Trong một số trường hợp, biến chứng quai bị có thể rất nghiêm trọng như:

• Viêm não.

• Viêm cơ tim.

• Viêm thận.

• Co giật.

• Liệt.

• Liệt các dây thần kinh sọ.

• Não úng thủy.

Đặc biệt, những biến chứng này vẫn có thể xuất hiện ngay cả khi trẻ không có biểu hiện sưng tuyến mang tai.

Cha mẹ cần làm gì khi nghi ngờ trẻ mắc quai bị?

Nếu trẻ có dấu hiệu quai bị như sưng vùng mang tai, đau vùng hàm hoặc sốt kèm sưng má, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và chẩn đoán.

Sau khi được xác định mắc bệnh, trẻ cần:

• Nghỉ học và cách ly ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng tuyến mang tai.

• Nghỉ ngơi đầy đủ.

• Uống nhiều nước.

• Ăn thức ăn mềm, lỏng, nguội như cháo, súp hoặc sữa để giảm đau khi nhai nuốt.

• Hạn chế thực phẩm chua, cay vì có thể kích thích tuyến nước bọt khiến trẻ đau nhiều hơn.

• Dùng thuốc theo đúng hướng dẫn của bác sĩ.

Cha mẹ tuyệt đối không nên áp dụng các mẹo dân gian như đắp lá, bôi vôi, đắp tỏi, gừng, hạt gấc, mật ong hoặc các loại nguyên liệu khác lên vùng sưng. Những phương pháp này không có tác dụng điều trị virus, ngược lại còn có thể gây bỏng da, nhiễm trùng hoặc bội nhiễm.

Trong quá trình chăm sóc, cần theo dõi sát các dấu hiệu bất thường như:

• Sốt cao kéo dài.

• Đau đầu dữ dội.

• Nôn nhiều.

• Cứng cổ.

• Lừ đừ, ngủ gà.

• Co giật.

• Đau hoặc sưng tinh hoàn ở trẻ trai.

Khi xuất hiện những dấu hiệu trên, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được xử trí kịp thời.

Cách phòng bệnh quai bị hiệu quả

Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất hiện nay.

Vắc xin phối hợp Sởi – Quai bị – Rubella (MMRII hoặc Priorix) với đầy đủ 2 liều có hiệu quả khoảng 86% trong việc phòng ngừa bệnh quai bị, đồng thời giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nặng.

Bên cạnh tiêm chủng, cha mẹ cũng nên hướng dẫn trẻ:

• Rửa tay thường xuyên.

• Che miệng khi ho hoặc hắt hơi.

• Không dùng chung ly, muỗng, khăn mặt.

• Hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh.

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi trẻ có biểu hiện sưng vùng mang tai, đau góc hàm hoặc sốt kèm nghi ngờ mắc quai bị. Việc thăm khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân, hướng dẫn chăm sóc phù hợp và phát hiện kịp thời các biến chứng nguy hiểm.

Quai bị ở trẻ em là bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng tiêm vắc xin. Vì vậy, hãy kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ để đảm bảo đã được tiêm đầy đủ vắc xin MMR theo khuyến cáo. Nếu trẻ có dấu hiệu quai bị hoặc xuất hiện các biểu hiện bất thường trong quá trình mắc bệnh, cha mẹ không nên tự điều trị tại nhà mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và theo dõi.

Bệnh viện Quốc tế Tâm Trí Hồng Ngự - Khám BHYT kể cả ngày Chủ Nhật
- Địa chỉ: Số 12, đường Nguyễn Tất Thành (bên cạnh Quảng trường Võ Nguyên Giáp), KĐT Bờ Đông, phường Hồng Ngự, Đồng Tháp.
- Tổng đài CSKH: 02773 901 000
- Hotline tư vấn và đặt lịch hẹn: 0348 111 515
- Cấp cứu liên hệ 24/7: 02773 828 115

BS Nguyễn Thị Thúy Duy – Bệnh viện quốc tế Tâm Trí Hồng Ngự

TÂM TRÍ - HỒNG NGỰ

Bệnh viện Quốc tế

Quai bị ở trẻ em: Dấu hiệu nhận biết, biến chứng nguy hiểm và cách phòng ngừa hiệu quả

Các tin khác :