Viêm tai giữa cấp tính: Bệnh lý thường gặp nhưng dễ bị xem nhẹ

Viêm tai giữa cấp tính là một trong những bệnh lý thường gặp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, và cũng không hiếm gặp ở người lớn. Bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây đau đớn, khó chịu và nếu không được điều trị kịp thời, có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống, đặc biệt là khả năng nghe.

Vậy viêm tai giữa cấp tính là gì? Nguyên nhân do đâu? Làm sao để phát hiện sớm và điều trị hiệu quả? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Viêm tai giữa cấp tính là gì?

Viêm tai giữa cấp tính là tình trạng viêm niêm mạc tai giữa xảy ra một cách đột ngột, tiến triển nhanh chóng trong vòng dưới 3 tuần. Bệnh thường đi kèm với các dấu hiệu của viêm cấp như:

• - Sốt
• - Đau tai
• - Màng nhĩ đỏ, sung huyết

Đây là phản ứng của cơ thể với sự tấn công của vi khuẩn hoặc virus, thường xuất hiện sau các đợt viêm đường hô hấp trên.

Nguyên nhân gây bệnh

Có nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên viêm tai giữa cấp, nhưng phổ biến nhất vẫn là do nhiễm khuẩn từ vùng mũi họng lan lên tai giữa qua vòi nhĩ (Eustachian tube). Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• - Nhiễm trùng đường hô hấp trên (cảm cúm, viêm họng, viêm amidan)
• - Viêm VA (Végétations Adénoides) – đặc biệt ở trẻ nhỏ
• - Viêm mũi xoang cấp
• - Dị ứng mũi, viêm mũi dị ứng làm phù nề vòi nhĩ

Vòi nhĩ ở trẻ nhỏ ngắn và nằm ngang hơn người lớn, do đó dễ bị tắc và dẫn đến ứ đọng dịch trong tai giữa, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

Triệu chứng nhận biết viêm tai giữa cấp

Ở trẻ sơ sinh:

Do trẻ chưa biết nói nên triệu chứng thường không rõ ràng, chủ yếu là:

• - Quấy khóc bất thường
• - Bỏ bú hoặc bú kém
• - Dụi tai, lắc đầu
• - Có thể sốt nhẹ hoặc không sốt

Ở trẻ lớn:

• - Sốt (đôi khi có kèm viêm mũi họng)
• - Đau tai kéo dài, cảm giác đầy tai
• - Nghe kém
• - Có thể kèm theo chảy dịch tai nếu màng nhĩ thủng

Ở người lớn:

• - Nghe kém đột ngột hoặc cảm giác ù tai
• - Đau nhức tai âm ỉ hoặc dữ dội
• - Cảm giác căng tức tai
• - Một số trường hợp có thể kèm theo chóng mặt, mất thăng bằng, buồn nôn hoặc tiêu chảy (do ảnh hưởng đến tiền đình)

Các phương pháp chẩn đoán

Để xác định chính xác viêm tai giữa cấp và đánh giá mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định một số cận lâm sàng như:

• - Nội soi tai – mũi – họng: Quan sát trực tiếp tình trạng màng nhĩ và tai giữa.
• - Đo thính lực và nhĩ lượng đồ: Dành cho trường hợp nghi ngờ có tổn thương thính lực.
• - CT Scanner tai xương chũm hoặc sọ não: Thực hiện khi nghi ngờ có biến chứng, đặc biệt là biến chứng nội sọ hoặc viêm xương chũm.

Hậu quả nếu không điều trị kịp thời

Viêm tai giữa cấp tính nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng cách có thể dẫn đến:

- Diễn tiến mạn tính:

• + Viêm tai giữa tiết dịch mạn tính
• + Tái phát thường xuyên
• + Mất thính lực kéo dài

- Biến chứng cấp tính:

• + Viêm xương chũm
• + Viêm mê nhĩ
• + Liệt dây thần kinh mặt
• + Viêm màng não, áp-xe não
• + Viêm xoang tĩnh mạch bên

- Biến chứng kéo dài:

• + Màng nhĩ thủng không liền
• + Dính màng nhĩ với hòm nhĩ
• + Cứng khớp chuỗi xương con
• + Xơ nhĩ, xẹp nhĩ

Nguyên tắc điều trị viêm tai giữa cấp tính

1. Kháng sinh – phương pháp điều trị chính

Kháng sinh giúp:

• + Giảm tỷ lệ biến chứng nguy hiểm
• + Rút ngắn thời gian bệnh
• + Hạn chế tái phát

Một số loại kháng sinh thường được sử dụng:

• + Amoxicillin/clavulanate
• + Cefaclor, Cefixim, Cefuroxim, Cefpodoxim
• + Clarithromycin, Azithromycin, Clindamycin

Lưu ý: Việc lựa chọn loại kháng sinh, liều dùng và thời gian điều trị cần theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

2. Thuốc hỗ trợ

• - Thuốc hạ sốt, giảm đau (paracetamol, ibuprofen…)
• - Không dùng corticoid đường uống trong giai đoạn cấp

3. Thủ thuật hỗ trợ (nếu cần)

• - Chọc hút dịch tai giữa (tympanocentesis) để làm kháng sinh đồ – áp dụng trong trường hợp không đáp ứng điều trị.

Tiên lượng và khả năng hồi phục

Phần lớn bệnh nhân, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng, sẽ hồi phục hoàn toàn, bao gồm cả chức năng nghe.

Tuy nhiên, những trường hợp có biến chứng như:

• - Viêm mê nhĩ
• - Xơ dính hòm nhĩ
• - Sẹo xơ màng nhĩ

… có thể để lại ảnh hưởng lâu dài đến khả năng nghe, thậm chí gây suy giảm thính lực vĩnh viễn.

Khi nào nên đi khám?

Bạn hoặc con bạn nên đến khám ngay khi có các dấu hiệu:

• - Đau tai đột ngột
• - Trẻ nhỏ quấy khóc bất thường, bỏ bú
• - Nghe kém hoặc ù tai
• - Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân
• - Chảy dịch tai

Tài liệu tham khảo:

1. 1. Bộ Y tế (2016), Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh về tai mũi họng, số 5643/QĐ-BYT ngày 31/12/2015.
2. 2. Trường Đại học Y Dược Cần Thơ (2021), Giáo trình Tai Mũi Họng – Tập I: Bệnh học Mũi Xoang – Họng – Thanh Quản.

Lời khuyên từ bác sĩ:
Viêm tai giữa cấp tính là bệnh lý phổ biến nhưng có thể ngăn ngừa và điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm. Đừng chủ quan với những biểu hiện nhỏ ở tai – đặc biệt ở trẻ nhỏ. Việc điều trị đúng cách sẽ giúp phòng tránh tái phát và bảo vệ thính lực lâu dài.